Geçtiğimiz günlerde öğretmenler odasında bir meslektaşımın yaşadığı yoğun kaygıya şahit oldum. Biri LGS’ye, diğeri üniversite sınavına hazırlanan iki çocuğu olan bu arkadaşım, pedagojik süreçlere son derece hakim bir eğitimci olmasına rağmen, evdeki durum söz konusu olduğunda sınava girecek gençlerden çok daha büyük bir endişe taşıyordu. Bu samimi gözlem, eğitim dünyasında sıkça göz ardı ettiğimiz bir gerçeği yeniden düşünmemi sağladı: Sınav maratonunda asıl kaygıyı omuzlayanlar kimler? Gençler mi, yoksa onların arkasındaki ebeveynler mi? Rehberlik biliminin ışığında baktığımızda görüyoruz ki, bugün sınav kaygısı öğrencilerden ziyade yetişkinlerin dünyasında büyüyen ve oradan çocukların ruhuna sirayet eden bir meseleye dönüşmüş durumda.
Kaygının Ebeveynden Çocuğa Geçişi
Pedagojik rehberlik bilimi bize der ki; kaygı, insandan insana en hızlı geçen duygulardan biridir. Çocuklar, hayatı ve geleceği ebeveynlerinin gözlerindeki yansımadan okurlar. Evde sürekli geleceğe dair endişeli, sınav merkezli yaşayan ve kendi kaygısını yönetemeyen bir yetişkin olduğunda, çocuk ne kadar güçlü olursa olsun bu psikolojik baskıya direnç gösteremez.
Süreçleri bilmek dahi bazen bu anne-babalık refleksinin önüne geçemiyor. Çünkü ebeveynlerin kaygısı, genellikle çocuklarınkinden farklı kaynaklardan beslenir. Öğrenci, “Sınavda ne yapacağım?” sorusunun somut stresiyle boğuşurken; veli, “Ya çocuğumun geleceği mahvolursa, ya emeklerimiz boşa giderse?” gibi soyut ve çoğunlukla abartılı bir sorumluluk psikolojisiyle ezilir. Sonuçta ortaya çıkan tablo şudur: Çocuk kendi sınav yükünü taşımaya çalışırken, bir de anne-babasının taşıyamadığı kaygının yükünü sırtlanmak zorunda kalır.
Sınav Sürecinde Rollerin Karışması
Rehberlik biliminin bu noktada koyduğu teşhis nettir: Roller karışıyor. Sınava giren çocuktur, ebeveyn değil. Ancak veliler, çocuğun başarısını veya başarısızlığını kendi ebeveynlik performanslarının bir karnesi olarak görmeye başladıklarında kaygı tavan yapar. Sınav, bir eğitim basamağı olmaktan çıkıp bir aile içi varlık mücadelesine dönüşür.
Oysa unutmamak gerekir ki, yüksek kaygı zihinsel süreçleri kilitler. Çocuk ne kadar çalışırsa çalışsın, evdeki o gergin havayı soluduğu sürece sınav anında potansiyelini ortaya koyamaz. Yani ebeveynler, çocuklarına iyilik yaptıklarını düşünerek büyüttükleri o kaygıyla, aslında onların başarı yollarındaki en büyük duygusal barikatı kendi elleriyle inşa ederler.
Çözüm İçin Ne Yapmalı?
“Eğitime Dair” yolculuğumuzda, bu kördüğümü çözmek için hem evde hem okulda atılması gereken somut adımları rehberlik perspektifinden şöyle özetleyebiliriz:
- Önce Kendi Kaygınızı Yönetin: Kendi kaygısını yönetemeyen bir ebeveynin, çocuğuna sakinlik aşılaması imkansızdır. Yetişkinler, sınavı bir ölüm kalım meselesi olarak görmeyi bırakmalı ve kendi içsel sakinliklerini eve yansıtmalıdır.
- Sonucu Değil, Çabayı Ödüllendirin: Çocuklara sınavın sonucu ne olursa olsun ailedeki yerlerinin, değerlerinin ve onlara duyulan sevginin değişmeyeceği güveni verilmelidir. Sınav performansı, çocuğun kişiliğinin değil, sadece o anki akademik bilgisinin bir ölçümüdür.
- Sorumluluğu Çocuğa Bırakın: Bırakın çocuk kendi sorumluluğuyla yüzleşsin. Ebeveynin görevi bir gardiyan gibi ders takibi yapmak değil, ihtiyaç duyulduğunda sığınılacak güvenli bir liman olmaktır.
Ekranların ve sistemlerin bizi sürekli yarıştırdığı bu çağda, çocuklarımızın zihnini korumanın yolu, evlerimizi sınav kamplarına değil, huzur alanlarına dönüştürmekten geçer. Unutmayalım; hiçbir sınav sonucu, bir çocuğun ruh sağlığından ve bir ailenin iç huzurundan daha değerli değildir.
